Odnowiono nagrobek uczestnika Powstania Listopadowego

Prace objęły nagrobek z 1887 roku, miejsce spoczynku Stanisława Zawiszy „Czarnego” (1813–1887), uczestnika Powstania Listopadowego i kawalera Krzyża Virtuti Militari. Ich celem było zachowanie miejsca pamięci historycznej, poprawa jego stanu technicznego i przywrócenie mogile historycznego charakteru.

Odtworzono żeliwne ogrodzenie nagrobka i wykonano pod nie nowy fundament. Powstał także żeliwny krzyż, osadzony na zachowanej oryginalnej podstawie. Konserwacji poddano również zachowane elementy: pasyjkę, podstawę i tabliczkę inskrypcyjną.

Rekonstrukcję oparto na zachowanych źródłach historycznych i dokumentacji konserwatorskiej. Wykorzystano także analogię do mogiły z drugiej połowy XIX wieku na cmentarzu parafialnym w Starym Sączu. Prace prowadzono z poszanowaniem zabytkowej substancji i dbałością o historyczną autentyczność obiektu.

Uporządkowano bezpośrednie otoczenie mogiły, usuwając pień i system korzeniowy po wyciętym drzewie. Po zakończeniu prac nagrobek został odnowiony i zabezpieczony na kolejne lata.

Miasto Limanowa otrzymało na to zadanie 12 000 zł dotacji celowej z budżetu Województwa Małopolskiego. Środki przyznano w ramach konkursu „Małopolska Pamięta – zachowanie miejsc pamięci historycznej” na 2026 rok, na podstawie Uchwały Nr XXIX/436/26 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 27 kwietnia 2026 r. Dotacja dotyczyła prac konserwatorsko-restauratorskich przy nagrobku z 1887 r. Stanisława Zawiszy „Czarnego”, żołnierza Powstania Listopadowego i kawalera Krzyża Virtuti Militari, znajdującego się na cmentarzu parafialnym w Łososinie Górnej.

Nagrobek jest jednym z osiemnastu obiektów tworzących Zespół zabytkowych nagrobków na cmentarzu parafialnym w Łososinie Górnej, wpisany do rejestru zabytków województwa małopolskiego. Zespół ten stanowi świadectwo XIX- i XX-wiecznej sztuki sepulkralnej oraz historii regionu.

Inicjatorem działań na rzecz objęcia zabytkowych nagrobków na łososińskim cmentarzu ochroną konserwatorską był Robert Kowalski – historyk, muzealnik i radny Miasta Limanowa. Z jego inicjatywy rozpoczęto starania o wpis zespołu nagrobków do rejestru zabytków województwa małopolskiego. Kowalski jest także pomysłodawcą i organizatorem corocznej Łososińskiej Kwesty na rzecz Ratowania Zabytkowych Nagrobków, która popularyzuje historię nekropolii i pomaga zbierać środki na ratowanie jej najcenniejszych obiektów.

Stanisław Zawisza „Czarny” urodził się w 1813 roku w Krakowie. Mając niespełna 18 lat, wstąpił do formowanego w Krakowie 9. Pułku Piechoty. Jako podporucznik 6. Pułku Strzelców Pieszych „Braci Krakowian” przeszedł szlak bojowy Powstania Listopadowego i za męstwo został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari.

Po upadku powstania przebywał na emigracji we Francji, gdzie ukończył szkołę inżynierską. Wrócił do Krakowa podczas Wiosny Ludów w 1848 roku i ponownie zaangażował się w działalność patriotyczną. Później pracował między innymi przy budowie linii kolejowej do Trzebini, a następnie jako guwerner w dworach ziemiańskich.

Pracując jako guwerner, trafił do dworu Jana Pieniążka w Łososinie Górnej, gdzie spędził ostatnie lata życia. Zmarł 7 grudnia 1887 roku i został pochowany na miejscowym cmentarzu parafialnym. Miasto Limanowa przedstawia zakończenie i odbiór prac jako kolejny krok w ochronie lokalnego dziedzictwa oraz zachowaniu pamięci o osobach zasłużonych w walce o niepodległość Polski.

_{Źródło: Urząd Miasta Limanowa}